Openbaar maken klinische onderzoeken!

[LeXxx]

Patiënten en artsen verdienen betere informatie over medicijnen. Farmaceutische bedrijven moeten worden gedwongen de resultaten van hun klinische onderzoeken openbaar te maken.


Effectief, veilig, en niet verslavend. Zo werden de moderne antidepressiva aangeprijsd toen ze voor het eerst op de markt kwamen. Nu zijn deze geneesmiddelen het onderwerp van felle discussie. Een aantal patiënten en doktoren beweert dat hun werkzaamheid discutabel is en dat ze zelfmoordneigingen kunnen opwekken. Voorstanders, waaronder de bedrijven die de geneesmiddelen maken, blijven bij hun standpunt, dat deze geneesmiddelen miljoenen mensen hebben geholpen. Volgens hen zal het meer kwaad dan goed doen als ze uit de handel worden genomen.

Het zou gemakkelijker zijn te bepalen wie er gelijk heeft wanneer we ongehinderd over alle informatie rondom deze geneesmiddelen konden beschikken, maar dat is niet het geval. Het klink misschien merkwaardig, maar volgens de wet zijn bedrijven niet verplicht de onderzoeksresultaten van geregistreerde geneesmiddelen openbaar te maken. Doktoren, patiënten en publieke instellingen hebben geen wettelijk recht op inzage in de onderzoeksresultaten die hebben geleid tot de goedkeuring van deze geneesmiddelen.
Is dat een probleem? Ja, een groot probleem, omdat onderrapportage de resultaten van klinisch onderzoek rooskleuriger voorstelt en fatale gevolgen kan hebben. Een voorbeeld. Mensen die een hartaanval hadden gehad, kregen jarenlang geneesmiddelen voorgeschreven die hartritmestoornissen moesten voorkomen. In 1990, meer dan tien jaar na goedkeuring, werd geschat dat deze geneesmiddelen in de Verenigde Staten meer dodelijke slachtoffers hadden geëist dan het totaal aantal Amerikaanse soldaten dat in de Vietnamoorlog was gesneuveld. Als de eerste onderzoeksgegevens openbaar waren geweest, waaruit men had kunnen afleiden dat het gebruik van deze geneesmiddelen dodelijke gevolgen zou kunnen hebben, had deze ramp misschien kunnen worden voorkomen.

Het probleem van rooskleurige onderrapportage van klinische onderzoeken wordt al lang onderkend. In 1980 toonde de Finse onderzoekster Elina Hemminki aan, dat van de onderzoeksrapporten die waren overlegd ter goedkeuring van geneesmiddelen, rapporten minder kans hadden nadien openbaar te worden gemaakt wanneer ze waren voorzien van documentatie over bijwerkingen. Dit voorjaar stelde Hemminki – samen met Klim McPherson van de Universiteit van Oxford – onderrapportage aan de kaak over de effecten van hormoonvervangende therapie (British Medical Journal, nummer 328, pagina 518).
Onlangs bekeek Hans Melander van het Zweedse Medical Products Agency de gepubliceerde informatie over nieuwe antidepressiva en vergeleek deze met informatie over hetzelfde geneesmiddel die de bedrijven aan de regulerende instanties hadden overlegd. Opnieuw bleek overduidelijk dat er sprake was van onderrapportage in het voordeel van de nieuwe geneesmiddelen.

Nog verontrustender is dat overheden en ethische commissies zwijgend instemmen met deze gang van zaken. Neem bijvoorbeeld de officiële reacties op een onderzoek naar de effecten van humaan albumineoplossing (albumine is een wateroplosbaar eiwit). Hoewel deze stimulerende vloeistof al meer dan vijftig jaar wereldwijd wordt gebruikt, is geen van de klinische onderzoeken voldoende grootschalig geweest om betrouwbare schattingen te leveren omtrent het risico van overlijden als gevolg van toediening van de vloeistof. Toen de gepubliceerde en niet-gepubliceerde onderzoeksresultaten voor het eerst systematisch werden bestudeerd in 1998, wezen de gegevens erop dat zes procent van de patiënten die de vloeistof kreeg toegediend kans liep aan de gevolgen van de behandeling te overlijden.
Verder toonden de onderzoekers aan, dat het toegenomen risico op overlijden vijfentwintig jaar eerder al had kunnen worden opgemerkt als de Britse Medicines Control Agency – tegenwoordig de Medicines and Healthcare Products Regulatory Agency – de opeenstapeling van aanwijzingen hiervoor systematisch had onderzocht. De MCA stemde echter niet in met openbare inzage in de informatie op basis waarvan zij het geneesmiddel in 1993 opnieuw had toegelaten.

Zwijgende instemming door officiële instanties is al erg genoeg, maar erger is dat deze instemming in sommige gevallen kan leiden tot het meewerken aan deze misstanden. In augustus 1994 vroeg het Britse Departement of Health’s Advisory Committee voor de National Health Service on Drugs – het adviesorgaan van het ministerie van Volksgezondheid voor de goedkeuring van geneesmiddelen voor de nationale gezondheidsdienst – mij wie zij konden benaderen voor een systematisch onderzoek naar de effecten van sleutelbloemolie op eczeem. Op mijn aanraden vroeg men een professor in de dermatologie en een professor in de farmacie of ze dit onderzoek wilden uitvoeren. Het onderzoek bracht weinig aanwijzingen aan het licht die de voortdurend stijgende kosten van het geneesmiddel – toen al meer dan 10 miljard euro – voor de National Health Service rechtvaardigden. De fabrikanten drongen er bij het ministerie van Volksgezondheid op aan de resultaten van het onderzoek niet openbaar te maken of te bespreken zonder hun instemming. Ongelooflijk genoeg zwichtten de ambtenaren voor de eisen van de fabrikanten en sleutelbloemolie bleef op de lijst van middelen staan die door de NHS vergoed werden.
Vijf jaar later, nadat er opnieuw onderzoek was gedaan, trok de MCA haar toestemming voor de marketing van het geneesmiddel in. Maar net als met albumine zijn de bevindingen die hieraan ten grondslag liggen en de bevindingen die tot eerdere besluitvorming hebben geleid, niet openbaar gemaakt.

De lering die we hieruit kunnen trekken is drievoudig.
• Als farmaceutische bedrijven mogelijke bijwerkingen en gevolgen van hun geneesmiddelen die voor patiënten belangrijk zijn – zoals de dood – niet hebben onderzocht, zouden regulerende instanties alleen voorlopige licenties moeten verlenen.
• Resultaten van succesvolle klinische onderzoeken moeten worden verzameld en systematisch worden onderzocht.
• Vooringenomen rapportage van klinische onderzoeken moet verboden worden.

Slechts zes farmaceutische bedrijven hebben vrijwillig de Good Publication Practice richtlijnen aangenomen (zie www.gpp-guidelines.org) die binnen de sector zelf zijn ontwikkeld. Gezien het belang van deze bedrijven voor veel nationale economieën, is er in principe niets mis mee dat regeringen hen willen steunen. Maar bedrijven toestaan de effecten van geregistreerde geneesmiddelen geheim te houden en aanwijzingen te negeren, dat onderzoeksrapporten die vertekende resultaten bevatten patiënten schade berokkenen en leiden tot geldverspilling? Dat is heel iets anders en kan onmogelijk in het belang van het publiek zijn.

Met toestemming bewerkt en overgenomen van New Scientist (6 maart 2004), een Brits tijdschrift dat wekelijks de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van wetenschap en technologie beschrijft. Voor informatie over abonnementen: telefoon +44 1444 475 636, ns.subs@qss-uk.com, www.newscientist.com.



Iain Chalmers is hoofdredacteur van The James Lind Library (www.jameslindlibrary.org) die de ontwikkeling van onderzoek van medische behandelingen documenteert

[LeXxx]

Ik weet het het is een lap tekst maar wel heel interressant vind ik!